Thu Hồi Đất, Người Dân Được Bồi Thường Bằng Tiền Trong Trường Hợp Nào?

Bộ Nông Nghiệp Và Môi Trường Hướng Dẫn Về Bồi Thường Khi Nhà Nước Thu Hồi Đất

Nhiều hộ gia đình hiện nay quan tâm đến quyền lợi khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án phát triển hạ tầng, giao thông và đô thị. Trong đó, vấn đề được người dân đặc biệt chú ý là việc được bồi thường bằng đất tái định cư hay nhận tiền bồi thường khi bị thu hồi đất ở.

Mới đây, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có hướng dẫn cụ thể liên quan đến nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo quy định của Luật Đất đai năm 2024.

Khi Nào Người Dân Được Bồi Thường Bằng Tiền?

Theo khoản 2 Điều 91 Luật Đất đai 2024, nguyên tắc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất được thực hiện theo thứ tự ưu tiên.

Cụ thể, việc bồi thường về đất trước hết được thực hiện bằng cách giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất bị thu hồi.

Tuy nhiên, người dân sẽ được bồi thường bằng tiền trong các trường hợp:

• Địa phương không còn quỹ đất phù hợp để bố trí bồi thường.
• Không có đất cùng mục đích sử dụng để giao cho người bị thu hồi đất.
• Người dân thuộc diện được nhận đất tái định cư nhưng tự nguyện đăng ký nhận tiền thay cho đất hoặc nhà ở.

Như vậy, bồi thường bằng tiền là một trong những hình thức được pháp luật cho phép áp dụng khi không đủ điều kiện bố trí đất hoặc theo nguyện vọng của người dân.

Giá Bồi Thường Được Tính Theo Giá Nào?

Một trong những vấn đề được quan tâm nhất hiện nay là giá đất dùng để tính tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất.

Theo Nghị quyết số 254/2025/QH15, giá đất tính tiền bồi thường được xác định trên cơ sở:

• Bảng giá đất do địa phương ban hành.
• Hệ số điều chỉnh giá đất theo từng khu vực và thời điểm cụ thể.

Điều này đồng nghĩa với việc tiền bồi thường không được xác định hoàn toàn theo giá giao dịch tự do trên thị trường mà căn cứ vào khung giá và hệ số điều chỉnh được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Có Được Bố Trí Đất Tái Định Cư Nếu Chỉ Còn Một Thửa Đất Duy Nhất?

Theo quy định của Luật Đất đai năm 2024, trường hợp hộ gia đình bị thu hồi đất ở sẽ được xem xét bố trí tái định cư nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Đặc biệt, đối với những hộ gia đình:

• Chỉ có một nơi ở duy nhất.
• Không còn đất ở hoặc nhà ở khác trên địa bàn.
• Bị ảnh hưởng đến điều kiện sinh sống sau khi thu hồi đất.

thì cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét phương án tái định cư phù hợp theo quy hoạch và quỹ đất của địa phương.

Trong trường hợp địa phương đã chuẩn bị quỹ đất hoặc khu tái định cư phục vụ dự án, việc bố trí tái định cư sẽ được thực hiện trên cơ sở phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được phê duyệt.

Đất Còn Lại Sau Thu Hồi Có Được Cấp Sổ Đỏ Hay Không?

Một nội dung được nhiều người dân quan tâm là sau khi Nhà nước thu hồi một phần diện tích đất, phần diện tích còn lại có được tiếp tục sử dụng và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hay không.

Việc này sẽ phụ thuộc vào:

• Diện tích đất còn lại sau thu hồi.
• Quy hoạch sử dụng đất của khu vực.
• Điều kiện tối thiểu về diện tích tách thửa theo quy định địa phương.
• Khả năng bảo đảm điều kiện xây dựng và sử dụng đất.

Nếu phần đất còn lại đáp ứng đủ điều kiện theo quy định hiện hành thì người sử dụng đất vẫn có thể được xem xét cấp hoặc điều chỉnh Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Có Bắt Buộc Thu Hồi Toàn Bộ Thửa Đất Để Được Tái Định Cư?

Pháp luật hiện hành không quy định mọi trường hợp muốn được bố trí tái định cư đều phải thu hồi toàn bộ thửa đất.

Việc xem xét thu hồi toàn bộ hay một phần diện tích đất phụ thuộc vào:

• Phạm vi quy hoạch dự án.
• Khả năng sử dụng phần đất còn lại.
• Điều kiện thực tế của hộ gia đình.
• Chính sách bồi thường và tái định cư của địa phương.

Do đó, trong từng trường hợp cụ thể, cơ quan chức năng sẽ đánh giá hiện trạng sử dụng đất và khả năng tiếp tục sinh sống trên phần đất còn lại trước khi quyết định phương án bồi thường phù hợp.

Trường Hợp Có Nhiều Thế Hệ Sinh Sống Trên Một Thửa Đất

Luật Đất đai 2024 cũng có quy định riêng đối với trường hợp trong một hộ gia đình có nhiều thế hệ hoặc nhiều cặp vợ chồng cùng chung sống trên một thửa đất ở bị thu hồi.

Khi đáp ứng đủ điều kiện theo quy định, các trường hợp này có thể được xem xét bố trí tái định cư phù hợp nhằm bảo đảm ổn định cuộc sống sau khi bị thu hồi đất.

Đây là điểm mới quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi của các hộ gia đình đông thành viên trong quá trình thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội.

Người Dân Cần Làm Gì Khi Không Đồng Ý Với Phương Án Bồi Thường?

Khi nhận được phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, người dân nên:

• Kiểm tra kỹ diện tích đất bị thu hồi.
• Đối chiếu nguồn gốc sử dụng đất.
• Xem xét giá đất áp dụng để tính bồi thường.
• Kiểm tra điều kiện được bố trí tái định cư.
• Đề nghị cơ quan chức năng giải thích rõ các nội dung chưa phù hợp.

Trong trường hợp phát hiện quyền lợi chưa được bảo đảm, người dân có thể gửi ý kiến hoặc thực hiện các quyền khiếu nại theo quy định của pháp luật.

Kết Luận

Theo Luật Đất đai năm 2024, nguyên tắc ưu tiên khi Nhà nước thu hồi đất là bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng. Việc bồi thường bằng tiền được áp dụng khi địa phương không có quỹ đất phù hợp hoặc khi người dân có nguyện vọng nhận tiền thay cho đất hoặc nhà tái định cư.

Đối với các trường hợp cụ thể liên quan đến điều kiện tái định cư, diện tích đất còn lại sau thu hồi hay quyền được giao đất ở mới, người dân cần liên hệ cơ quan quản lý đất đai tại địa phương để được xem xét hồ sơ và hướng dẫn chi tiết theo quy định hiện hành.