Đề Xuất Tính Đến Sinh Kế Lâu Dài Trong Chính Sách Bồi Thường Khi Thu Hồi Đất

Đề xuất chuyển từ bồi thường tài sản sang tái thiết cuộc sống

Tại phiên thảo luận về định hướng sửa đổi Luật Đất đai, đại biểu Tạ Đình Thi cho rằng chính sách bồi thường cần có sự thay đổi về cách tiếp cận, từ việc chủ yếu bồi thường giá trị tài sản bị thu hồi sang quan tâm nhiều hơn đến việc tái thiết cuộc sống của người dân.

Theo ý kiến được nêu tại phiên thảo luận, việc nhận tiền bồi thường một lần có thể giúp người dân giải quyết nhu cầu tài chính trước mắt. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, người nhận bồi thường có thể gặp khó khăn trong việc quản lý nguồn tiền hoặc tìm kiếm sinh kế mới sau khi mất đất.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị nghiên cứu các cơ chế bồi thường mới, trong đó có phương án chuyển một phần hoặc toàn bộ giá trị bồi thường thành phần vốn góp hoặc cổ phần tại dự án có sử dụng diện tích đất bị thu hồi.

Mục tiêu của đề xuất là hướng chính sách bồi thường tới việc tạo nguồn thu nhập và sinh kế ổn định hơn cho người dân thay vì chỉ tập trung vào khoản tiền nhận tại thời điểm thu hồi đất.

Sinh kế lâu dài trở thành vấn đề được quan tâm khi thu hồi đất

Thu hồi đất để thực hiện các dự án phát triển thường làm thay đổi điều kiện sản xuất, kinh doanh và nơi ở của người dân. Vì vậy, ngoài việc xác định giá trị đất và tài sản bị thu hồi, các chính sách hỗ trợ sau thu hồi cũng có vai trò quan trọng.

Cách tiếp cận lấy sinh kế lâu dài làm trọng tâm có thể đặt ra yêu cầu nghiên cứu nhiều hình thức hỗ trợ khác nhau, tùy từng nhóm người bị ảnh hưởng.

Trong đó, bên cạnh bồi thường bằng tiền có thể xem xét các giải pháp liên quan đến việc làm, đào tạo nghề, chuyển đổi sinh kế hoặc tham gia vào hoạt động kinh tế của dự án. Việc lựa chọn phương án cụ thể cần được nghiên cứu và thể chế hóa phù hợp với từng loại dự án và đối tượng sử dụng đất.

Đề nghị làm rõ quy định về nhà có mục đích lưu trú

Song song với vấn đề bồi thường khi thu hồi đất, các đại biểu cũng đóng góp ý kiến đối với dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản.

Một nội dung được quan tâm là việc bổ sung nhà có mục đích lưu trú vào nhóm bất động sản được đưa vào kinh doanh. Theo ý kiến tại phiên thảo luận, quy định này cần tiếp tục làm rõ để tránh nhầm lẫn giữa nhà có mục đích lưu trú với nhà ở, căn hộ dịch vụ và các loại hình lưu trú khác.

Các nội dung cần được xác định rõ gồm phạm vi áp dụng, chế độ sử dụng đất, quyền của người mua cũng như cơ chế quản lý và vận hành.

Việc quy định cụ thể các vấn đề này có ý nghĩa trong việc tạo cơ sở pháp lý thống nhất, đồng thời hạn chế tranh chấp có thể phát sinh trong quá trình đầu tư, mua bán và sử dụng bất động sản.

Tiếp tục rà soát chính sách nhà ở xã hội

Bên cạnh Luật Đất đai và Luật Kinh doanh bất động sản, định hướng sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023 cũng nhận được nhiều ý kiến.

Một vấn đề được đặt ra là số lượng đối tượng có nhu cầu nhà ở xã hội có xu hướng rộng trong khi nguồn cung vẫn có giới hạn. Do đó, cần phân biệt giữa người đáp ứng điều kiện được hưởng chính sách và người được ưu tiên khi nguồn cung không đủ đáp ứng nhu cầu.

Theo ý kiến được nêu tại phiên thảo luận, thứ tự ưu tiên có thể được xem xét dựa trên mức độ khó khăn về nhà ở, khả năng chi trả, nhóm dễ bị tổn thương và nhu cầu về chỗ ở gắn với nơi làm việc.

Cách tiếp cận này nhằm hướng nguồn cung nhà ở xã hội đến đúng những nhóm có nhu cầu và khả năng tiếp cận khó khăn hơn khi số lượng căn hộ có hạn.

Đề xuất tháo gỡ vướng mắc về điều kiện hưởng nhà ở xã hội

Một số ý kiến cũng cho rằng quy định về điều kiện chưa có nhà ở cần được xem xét từ góc độ thực tế sử dụng.

Có những trường hợp một người vẫn đứng tên trong tài sản chung nhưng trên thực tế không quản lý hoặc sử dụng được nhà ở. Nếu chỉ căn cứ vào thông tin đăng ký sở hữu, những trường hợp này có thể gặp khó khăn khi xác định điều kiện hưởng chính sách nhà ở xã hội.

Do đó, đại biểu Dương Minh Ánh đề nghị tiếp tục nghiên cứu để chính sách nhà ở bảo đảm tốt hơn quyền lợi của phụ nữ và các nhóm dễ bị tổn thương.

Một đề xuất khác là bổ sung cơ chế bảo vệ quyền có chỗ ở tạm thời cho phụ nữ, trẻ em và người yếu thế trong những tình huống đặc biệt, chẳng hạn khi bị bạo lực gia đình hoặc khi trở về sau thời gian là nạn nhân của mua bán người và đang chờ ổn định cuộc sống.

Hoàn thiện pháp luật để chính sách sát thực tế hơn

Các ý kiến tại phiên thảo luận cho thấy quá trình sửa đổi pháp luật về đất đai, nhà ở và kinh doanh bất động sản đang đặt ra yêu cầu xử lý đồng thời nhiều vấn đề.

Đối với chính sách thu hồi đất, việc tính toán bồi thường và hỗ trợ không chỉ liên quan đến giá trị đất tại thời điểm thu hồi mà còn gắn với khả năng ổn định cuộc sống của người dân sau khi mất đất.

Trong lĩnh vực nhà ở, việc xác định đúng đối tượng, thứ tự ưu tiên và khả năng tiếp cận nhà ở xã hội cũng cần được nghiên cứu đồng bộ với nguồn cung thực tế.

Việc tiếp tục rà soát, tiếp thu các ý kiến và cụ thể hóa quy định được kỳ vọng sẽ giúp hệ thống pháp luật về đất đai, nhà ở và bất động sản sát với thực tiễn hơn, đồng thời tạo cơ sở thuận lợi cho quá trình tổ chức thực hiện trong thời gian tới.