Cha mẹ mất, ba chị em tranh chấp căn nhà mặt phố hàng chục tỷ tại Hà Nội

Hai chị muốn chia ba, em đề nghị chia năm

Theo trình bày của bà P. (ngụ tại Hà Nội), cha mẹ bà lần lượt qua đời vào các năm 1997 và 2010. Gia đình có bảy anh chị em, trong đó ba người đã mất.

Khi còn sống, cha mẹ bà P. sở hữu căn nhà gần 70 m² tại Hà Nội. Năm 1994, hai cụ làm thủ tục tặng cho ba con gái là bà Y., bà P. và bà H. một phần diện tích mặt phố 26,2 m².

Việc tặng cho được lập tại văn phòng công chứng và sau đó cơ quan có thẩm quyền đã cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà và quyền sử dụng đất đứng tên đồng sở hữu của ba chị em.

Trước đó, năm 1993, ba chị em đã cùng góp tiền xây dựng căn nhà ba tầng trên diện tích này. Trong đó, tầng 1 được cho thuê làm cửa hàng để tạo nguồn thu cho cha mẹ khi còn sống, còn tầng 2 và tầng 3 được sử dụng để ở.

Sau nhiều năm phát sinh mâu thuẫn trong việc quản lý và phân chia giá trị căn nhà, ba chị em không đạt được thỏa thuận nên bà P. đã khởi kiện yêu cầu tòa án chia tài sản chung.

Cụ thể, bà P. đề nghị bán căn nhà để chia tiền hoặc chia hiện vật thành ba phần. Ngoài ra, bà tự nguyện trả cho em gái H. số tiền 250 triệu đồng nhằm ghi nhận công sức chăm sóc cha mẹ và quản lý tài sản.

Trong khi đó, bà H. cho rằng mức đóng góp xây dựng nhà của mình lớn hơn hai chị còn lại. Bà đồng ý chia tài sản theo giá trị nhưng đề nghị chia thành năm phần, gồm ba phần của ba chị em và hai phần thuộc cha mẹ, đồng thời đề nghị được hưởng cả hai phần này. Bà cũng cho biết đã nhiều lần sửa chữa, cải tạo căn nhà trong thời gian quản lý sử dụng.

Là người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan, bà Y. đồng ý với đề nghị của bà P., cho rằng tài sản nên được chia thành ba phần bằng nhau và có thể bán nhà để phân chia giá trị. Bà cũng tự nguyện hỗ trợ em gái H. 250 triệu đồng để ghi nhận công sức chăm sóc cha mẹ.

Bản án sơ thẩm bị hủy do chưa làm rõ nhiều yếu tố

Tại bản án sơ thẩm ngày 24/9/2020, TAND quận Hoàn Kiếm (nay là TAND khu vực 1 – Hà Nội) chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà P.

Hội đồng xét xử xác định phần nhà, đất tranh chấp diện tích 26,2 m² có tổng giá trị hơn 22,6 tỷ đồng và thuộc quyền sở hữu chung của ba chị em.

Theo phán quyết, tòa giao toàn bộ căn nhà cho bà P. quản lý và sử dụng. Đồng thời, bà P. phải thanh toán cho bà H. hơn 7,57 tỷ đồng và cho bà Y. hơn 7,55 tỷ đồng.

Ngoài ra, tòa cũng ghi nhận việc bà P. và bà Y. mỗi người trả cho bà H. 250 triệu đồng nhằm ghi nhận công sức chăm sóc cha mẹ và quản lý căn nhà.

Không đồng ý với phán quyết này, bà H. kháng cáo toàn bộ bản án sơ thẩm. Tuy nhiên, đến tháng 9/2021, TAND TP Hà Nội ra quyết định không chấp nhận kháng cáo do quá thời hạn theo quy định.

Sau đó, bà H. tiếp tục đề nghị xem xét vụ án theo thủ tục giám đốc thẩm.

Tháng 6/2022, Chánh án TAND cấp cao tại Hà Nội ban hành quyết định kháng nghị giám đốc thẩm, đề nghị hủy toàn bộ bản án sơ thẩm và trả hồ sơ để xét xử lại.

Hội đồng giám đốc thẩm cho rằng bản án sơ thẩm còn nhiều thiếu sót trong việc thu thập và đánh giá chứng cứ. Dù xác định căn nhà 26,2 m² là tài sản chung hợp pháp của ba chị em, nhưng tòa án cấp sơ thẩm chưa làm rõ nguồn gốc, thời điểm xây dựng cũng như chi phí đầu tư tầng 3 của ngôi nhà, trong khi lời khai của các bên có sự mâu thuẫn.

Bên cạnh đó, việc định giá tài sản được cho là chưa sát giá thị trường và chưa có sự tham gia đầy đủ của các đương sự, có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của các đồng sở hữu.

Hội đồng giám đốc thẩm cũng lưu ý đến hoàn cảnh thực tế của bà H. – người đã sinh sống và kinh doanh lâu năm tại căn nhà tranh chấp và không có nơi ở khác, trong khi hai chị còn lại đều đã có chỗ ở riêng. Đồng thời, mức ghi nhận công sức chăm sóc cha mẹ và quản lý căn nhà cho bà H. được cho là chưa tương xứng với giá trị di sản.

Từ các căn cứ trên, TAND cấp cao tại Hà Nội đã chấp nhận kháng nghị giám đốc thẩm, hủy toàn bộ bản án sơ thẩm và trả hồ sơ cho tòa cấp dưới để giải quyết lại theo quy định.

Những vụ việc tương tự cho thấy việc phân chia tài sản nhà đất trong gia đình thường tiềm ẩn nhiều tranh chấp nếu không có thỏa thuận rõ ràng ngay từ đầu. Việc cập nhật kiến thức pháp lý và thông tin thị trường trên các kênh nhà đất chính chủ có thể giúp người dân hiểu rõ hơn cách xử lý và hạn chế rủi ro khi sở hữu hoặc thừa kế bất động sản.