Bộ Tư pháp hướng dẫn xác định thành viên hộ gia đình khi công chứng đất đai

Công chứng viên phải căn cứ nhiều quy định pháp luật

Trước đó, Sở Tư pháp tỉnh Bắc Ninh đã có văn bản đề nghị Bộ Tư pháp hướng dẫn về việc xác định thành viên hộ gia đình khi thực hiện các giao dịch liên quan đến quyền sử dụng đất.

Theo phản ánh của địa phương, căn cứ các quy định tại Luật Đất đai 2013, Luật Đất đai 2024 và hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao, việc xác định thành viên hộ gia đình tại thời điểm được cấp sổ đỏ thường do công an cấp xã hoặc UBND cấp xã xác nhận nhằm đảm bảo tính khách quan và chính xác.

Tuy nhiên trên thực tế, một số công an xã và UBND cấp xã lại từ chối xác nhận thông tin này. Nguyên nhân là do các cơ quan này căn cứ khoản 4 Điều 256 Luật Đất đai 2024 và Công văn số 1277 ngày 20/9/2024 của Cục Đăng ký và Dữ liệu thông tin đất đai để không thực hiện xác nhận thành viên hộ gia đình tại thời điểm giao đất.

Trả lời vấn đề trên, Bộ Tư pháp cho biết Luật Công chứng 2024 quy định công chứng viên có trách nhiệm chứng nhận tính xác thực và hợp pháp của hợp đồng, giao dịch dân sự bằng văn bản.

Để xác định tính hợp pháp của giao dịch liên quan đến quyền sử dụng đất cấp cho hộ gia đình, công chứng viên cần căn cứ vào nhiều quy định pháp luật khác nhau như Luật Đất đai, Bộ luật Dân sự, Luật Hộ tịch cùng các văn bản pháp luật có liên quan.

Cách xác định thành viên hộ gia đình sử dụng đất

Theo Bộ Tư pháp, Luật Đất đai 2024 không còn quy định việc cấp đất cho hộ gia đình như trước đây, nhưng vẫn có quy định về hộ gia đình sử dụng đất đối với các trường hợp đã được giao đất trước khi luật này có hiệu lực.

Khoản 25 Điều 3 Luật Đất đai 2024 quy định hộ gia đình sử dụng đất là những người có quan hệ hôn nhân, huyết thống hoặc nuôi dưỡng theo quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình, cùng sinh sống và có quyền sử dụng đất chung tại thời điểm Nhà nước giao đất, cho thuê đất hoặc công nhận quyền sử dụng đất.

Trong trường hợp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chỉ ghi tên đại diện hộ gia đình mà không ghi rõ các thành viên, công chứng viên phải căn cứ vào quy định của Bộ luật Dân sự, Luật Hộ tịch và các quy định liên quan để xác định các thành viên có quyền sử dụng đất chung.

Bộ Tư pháp cũng dẫn quy định tại khoản 4 Điều 256 Luật Đất đai 2024. Theo đó, khi thực hiện thủ tục cấp đổi sổ đỏ trong trường hợp trước đây chỉ ghi tên đại diện hộ gia đình, các thành viên trong hộ có thể thỏa thuận với nhau tại cơ quan đăng ký đất đai để xác định quyền sử dụng đất.

Người dân làm thủ tục mua bán nhà đất tại một văn phòng công chứng.

Không dùng giấy chứng thực chữ ký thay cho giấy tờ hộ tịch

Ngoài vấn đề trên, Sở Tư pháp tỉnh Bắc Ninh cũng phản ánh một số khó khăn khi người yêu cầu công chứng không thể cung cấp giấy tờ hộ tịch để chứng minh quan hệ nhân thân giữa người để lại di sản và người thừa kế.

Chẳng hạn, có trường hợp người để lại di sản đã qua đời từ lâu nhưng gia đình không còn giấy chứng tử. Một số trường hợp khác không có giấy xác nhận tình trạng hôn nhân để chứng minh việc đăng ký kết hôn trước đây.

Về vấn đề này, Bộ Tư pháp cho biết Nghị định 23/2025 (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 280/2025) quy định việc chứng thực chữ ký chỉ nhằm xác nhận chữ ký trên văn bản là của người yêu cầu chứng thực. Người ký phải tự chịu trách nhiệm về nội dung văn bản, còn cơ quan chứng thực không chịu trách nhiệm về nội dung đó.

Do vậy, các giấy tờ cá nhân tự kê khai và chỉ được chứng thực chữ ký không thể được sử dụng thay thế cho giấy tờ hộ tịch để chứng minh quan hệ hôn nhân, cha mẹ - con hoặc quan hệ thừa kế.

Bộ Tư pháp cho biết đối với các vấn đề liên quan đến hoạt động đấu giá tài sản mà địa phương nêu, cơ quan này đang tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan để nghiên cứu và sẽ có hướng dẫn cụ thể trong thời gian tới.