Vi Phạm Đất Đai Có Bị Buộc Khôi Phục Hiện Trạng Ban Đầu?

Vi phạm đất đai có thể phải khôi phục hiện trạng

Việc sử dụng đất không đúng quy định có thể dẫn đến xử phạt vi phạm hành chính. Tùy từng hành vi, người vi phạm không chỉ bị phạt tiền mà còn có thể phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định.

Một trong những biện pháp đáng chú ý là buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Quy định này được áp dụng đối với một số hành vi vi phạm được quy định tại Nghị định 123/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai.

Trước những kiến nghị của cử tri về việc cần có quy định phù hợp với từng khu vực, địa phương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã rà soát các quy định liên quan.

Tình trạng ban đầu của đất được xác định như thế nào?

Một vấn đề quan trọng khi áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là phải xác định được tình trạng ban đầu của thửa đất trước thời điểm xảy ra vi phạm.

Theo quy định tại khoản 2 Điều 7 Nghị định 123/2024/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 281/2026/NĐ-CP, tình trạng ban đầu của đất được xác định dựa trên nhiều yếu tố.

Cụ thể, cơ quan có thẩm quyền xem xét:

• Người sử dụng đất;
• Loại đất theo quy định của Luật Đất đai;
• Hiện trạng sử dụng đất trước khi xảy ra vi phạm;
• Địa hình, địa vật trên đất;
• Công trình tồn tại trên đất trước thời điểm vi phạm.

Những thông tin này được ghi nhận trong biên bản vi phạm hành chính để làm cơ sở xử lý.

Hồ sơ, tài liệu là căn cứ quan trọng

Để xác định chính xác tình trạng ban đầu của đất, cơ quan có thẩm quyền sẽ căn cứ vào các hồ sơ, tài liệu thể hiện hiện trạng của thửa đất trước khi vi phạm.

Các tài liệu này có thể giúp làm rõ đất được sử dụng như thế nào, loại đất là gì và trên đất đã tồn tại những công trình, địa vật nào trước thời điểm xảy ra hành vi vi phạm.

Việc xác định tình trạng ban đầu có ý nghĩa quan trọng bởi đây là căn cứ để xác định nội dung mà người vi phạm phải khôi phục.

Không có hồ sơ thì xác định hiện trạng đất ra sao?

Trong trường hợp không có hồ sơ hoặc tài liệu thể hiện tình trạng ban đầu của đất, pháp luật cũng quy định phương án để cơ quan có thẩm quyền xác minh.

Theo đó, người có thẩm quyền lập biên bản vi phạm hành chính có trách nhiệm xác minh tình trạng ban đầu của đất dựa trên:

• Ý kiến trình bày của người vi phạm;
• Ý kiến của UBND cấp xã.

Quy định này nhằm tạo cơ sở để cơ quan chức năng có thể xác định hiện trạng ban đầu ngay cả khi người sử dụng đất không có đầy đủ tài liệu chứng minh.

Vì sao cần xác định đúng hiện trạng trước khi vi phạm?

Việc xác định tình trạng ban đầu của đất giúp cơ quan chức năng có căn cứ rõ ràng khi áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả.

Trên thực tế, hiện trạng một thửa đất có thể thay đổi theo thời gian. Đất có thể phát sinh công trình, thay đổi địa hình hoặc được sử dụng vào mục đích khác so với trước đây.

Nếu không xác định được hiện trạng ban đầu, việc yêu cầu người vi phạm khôi phục đất có thể gặp khó khăn.

Do đó, quy định mới nhấn mạnh việc xem xét đồng thời hồ sơ, tài liệu và hiện trạng sử dụng đất, cũng như ý kiến của các bên liên quan khi không có tài liệu chứng minh.

Biện pháp khôi phục hiện trạng vẫn được giữ nguyên

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sau quá trình rà soát, biện pháp khắc phục hậu quả “buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm” tiếp tục được giữ nguyên đối với các trường hợp thuộc phạm vi áp dụng.

Quy định này được đề cập tại các điểm liên quan của Điều 8, Điều 9 và Điều 10 Nghị định 123/2024/NĐ-CP.

Việc khôi phục hiện trạng được thực hiện theo tình trạng ban đầu đã được xác định, trừ trường hợp thuộc ngoại lệ theo quy định của Luật Đất đai.

Nghị định 281/2026/NĐ-CP có những điều chỉnh gì?

Bên cạnh việc làm rõ cách xác định tình trạng ban đầu của đất, Nghị định 281/2026/NĐ-CP còn sửa đổi, bổ sung một số nội dung của quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai.

Các nội dung được điều chỉnh nhằm phù hợp với những văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành mới được ban hành.

Nghị định cũng điều chỉnh một số quy định liên quan đến chức danh có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính về đất đai, thẩm quyền áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả và mức phạt tiền tương ứng với từng chức danh.

Những thay đổi này được thực hiện để bảo đảm sự thống nhất với pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, pháp luật về thanh tra và pháp luật đất đai.

Người sử dụng đất cần lưu ý gì?

Khi sử dụng đất, người dân cần đặc biệt chú ý đến mục đích sử dụng đất, ranh giới, diện tích và hiện trạng công trình trên đất.

Trường hợp tự ý thay đổi hiện trạng, sử dụng đất không đúng quy định hoặc thực hiện hành vi thuộc trường hợp bị xử phạt, người sử dụng đất có thể phải chịu cả hình thức phạt tiền và biện pháp khắc phục hậu quả.

Đặc biệt, việc khôi phục hiện trạng không chỉ phụ thuộc vào diện tích đất mà còn liên quan đến loại đất, địa hình, địa vật và công trình tồn tại trước khi vi phạm.

Vì vậy, khi có vấn đề liên quan đến xử phạt đất đai, người dân nên kiểm tra hồ sơ pháp lý của thửa đất và các tài liệu thể hiện quá trình sử dụng đất để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Kết luận

Quy định buộc khôi phục tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm tiếp tục được áp dụng đối với các trường hợp thuộc diện quy định. Để thực hiện biện pháp này, tình trạng ban đầu của đất được xác định dựa trên người sử dụng đất, loại đất, hiện trạng sử dụng, địa hình, địa vật và công trình trên đất.

Trường hợp có hồ sơ, tài liệu, cơ quan có thẩm quyền sẽ căn cứ vào những tài liệu này. Nếu không có hồ sơ, việc xác minh được thực hiện dựa trên ý kiến của người vi phạm và UBND cấp xã.

Do đó, người sử dụng đất cần chủ động nắm rõ quy định pháp luật, lưu giữ hồ sơ liên quan đến quá trình sử dụng đất và tìm hiểu kỹ trước khi thay đổi mục đích hoặc hiện trạng thửa đất.

Nhà Đất Chính Chủ – nhadatchinhchu.com.vn tiếp tục cập nhật các quy định mới về đất đai, nhà ở, xây dựng và thị trường bất động sản, giúp người dân thuận tiện theo dõi thông tin pháp lý liên quan đến nhà đất.