Đề Xuất Khung Pháp Lý Cho Khu Kinh Tế Đặc Biệt Và Đô Thị Lấn Biển

Hoàn thiện pháp lý cho khu kinh tế đặc biệt

Hồ sơ thẩm định dự thảo Nghị định do Bộ Tư pháp công bố cho thấy việc xây dựng văn bản nhằm cụ thể hóa các quy định mới của Luật Phát triển đô thị.

Theo dự thảo Tờ trình, trên thế giới hiện có khoảng 7.000 khu kinh tế đặc biệt tại hơn 140 quốc gia. Các mô hình này được sử dụng để thử nghiệm những cơ chế chính sách mới, tạo môi trường đầu tư và kinh doanh có tính cạnh tranh, đồng thời thu hút nguồn lực và hình thành các cực tăng trưởng.

Tại Việt Nam hiện có 46 khu kinh tế được thành lập, trong đó có 20 khu kinh tế ven biển. Tuy nhiên, Việt Nam chưa có khu kinh tế đặc biệt theo mô hình mới.

Luật Phát triển đô thị được Quốc hội thông qua ngày 24/8/2026 đã đưa ra khái niệm khu kinh tế đặc biệt và một số tiêu chí khung để công nhận. Chính phủ được giao quy định chi tiết nhằm tạo cơ sở triển khai trên thực tế.

Nhiều mô hình kinh tế mới đặt ra yêu cầu về cơ chế quản lý

Bên cạnh khu kinh tế đặc biệt, các mô hình như khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp và khu phi thuế quan cũng đang được nghiên cứu, đề xuất tại nhiều địa phương.

Sau khi Quốc hội cho phép thí điểm khu thương mại tự do tại Đà Nẵng, Hải Phòng và TP.HCM, một số địa phương đã đề xuất nghiên cứu các mô hình tương tự, trong đó có khu thương mại tự do Gia Bình, Long Thành, khu kinh tế tự do Hưng Yên, khu kinh tế số và tri thức tự do Quảng Ninh và khu thương mại tự do Vĩnh Phúc.

Việc phát triển những mô hình mới được đặt trong yêu cầu triển khai từng bước, phù hợp với khả năng hấp thụ của nền kinh tế, năng lực quản trị và định hướng phát triển trong từng giai đoạn.

Dự thảo bổ sung quy định về hải quan tại khu phi thuế quan

Một nội dung đáng chú ý của dự thảo là hoàn thiện cơ chế quản lý hải quan đối với khu phi thuế quan, khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp và khu cảng mở.

Theo quy định hiện hành, khu phi thuế quan được xác định là khu vực hải quan riêng. Hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa giữa khu phi thuế quan với bên ngoài được thực hiện theo cơ chế xuất khẩu, nhập khẩu.

Tuy nhiên, pháp luật hiện hành chưa có quy định riêng đầy đủ về điều kiện kiểm tra, giám sát hải quan tại các khu phi thuế quan, cũng như thủ tục hải quan đối với hàng hóa đưa vào, đưa ra những khu vực này.

Dự thảo Nghị định vì vậy dự kiến quy định cụ thể hơn về điều kiện kiểm tra, giám sát hải quan, thủ tục hải quan, cơ chế phối hợp và hệ thống thông tin phục vụ quản lý.

Đề xuất khung pháp lý riêng cho đô thị lấn biển

Cùng với các mô hình kinh tế mới, khu đô thị lấn biển cũng là một nội dung được đưa vào dự thảo Nghị định.

Việt Nam có hơn 3.260 km bờ biển và 21 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có biển. Trong khi đó, quỹ đất bằng phẳng tại khu vực ven biển của nhiều đô thị lớn ngày càng hạn chế.

Việc tạo lập quỹ đất từ biển được xem xét như một phương án mở rộng không gian phát triển đô thị và huy động nguồn lực đầu tư. So với việc phát triển trên đất liền, mô hình này có những đặc điểm riêng về điều kiện tự nhiên, quy hoạch, môi trường và tổ chức thực hiện dự án.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều quốc gia đã xây dựng những quy định riêng để quản lý hoạt động lấn biển. Tại Việt Nam, quá trình xây dựng khung pháp lý cũng đặt ra yêu cầu xác định rõ tiêu chí, điều kiện và cơ chế quản lý đối với loại hình dự án này.

Cần làm rõ tiêu chí và tác động của dự án lấn biển

Trong quá trình thảo luận tại Quốc hội vào tháng 8/2026, các đại biểu đã đề cập đến một số vấn đề cần được làm rõ đối với khu đô thị lấn biển.

Trong đó có tiêu chí xác định dự án, phương pháp đánh giá tác động tích lũy và sức chịu tải của khu vực biển, bảo đảm quyền tiếp cận biển của người dân và phương án xử lý trong trường hợp dự án không tiếp tục triển khai.

Đây là những nội dung có liên quan trực tiếp đến quá trình quy hoạch, đầu tư và quản lý các khu đô thị hình thành từ hoạt động lấn biển.

Dự thảo Nghị định gồm 11 chương, 65 điều

Theo hồ sơ được công bố, dự thảo Nghị định dự kiến gồm 11 chương, 65 điều và 8 phụ lục với 39 mẫu biểu.

Phạm vi điều chỉnh tập trung vào việc cụ thể hóa một số nội dung của Luật Phát triển đô thị và Luật Hải quan được sửa đổi, bổ sung.

Các nhóm nội dung chính gồm:

• Tiêu chí, thẩm quyền và thủ tục công nhận xã, phường, đặc khu là khu kinh tế đặc biệt.
• Điều kiện thành lập, mở rộng, điều chỉnh ranh giới và chấm dứt hoạt động của khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp và khu phi thuế quan.
• Quy định về khu phi thuế quan trong khu kinh tế đặc biệt, khu thương mại tự do và khu logistics tích hợp.
• Điều kiện và thủ tục kiểm tra, giám sát hải quan.
• Cơ chế áp dụng chế độ ưu tiên đối với doanh nghiệp.
• Thủ tục hải quan đối với hàng hóa đưa vào, đưa ra các khu phi thuế quan, khu thương mại tự do và khu logistics tích hợp.
• Quy định về thủ tục hải quan tại khu cảng mở.
• Cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý.
• Tiêu chí đối với dự án đầu tư xây dựng khu đô thị lấn biển và điều kiện xác định nhà đầu tư chiến lược.

Không thay đổi các cơ chế đã được Luật quy định trực tiếp

Đối với khu kinh tế đặc biệt, dự thảo bổ sung quy định về thẩm quyền, trình tự và thủ tục công nhận nhằm tạo cơ sở để mô hình này có thể được triển khai trên thực tế.

Dự thảo cũng nêu rõ việc xây dựng Nghị định không nhằm thay đổi phạm vi, đối tượng và cơ chế, chính sách đã được áp dụng trực tiếp theo Luật Phát triển đô thị đối với các địa phương thuộc phạm vi điều chỉnh.

Các lĩnh vực như thuế, quản lý ngoại thương, đầu tư, đất đai, xây dựng, bảo vệ môi trường, ngân sách nhà nước, tài sản công, tiền tệ, ngân hàng, ngoại hối, quốc phòng, an ninh và các lĩnh vực chuyên ngành khác sẽ tiếp tục thực hiện theo pháp luật tương ứng nếu không được quy định trong Nghị định.

Khung pháp lý mới có ý nghĩa đối với phát triển đô thị

Việc xây dựng Nghị định được đặt trong bối cảnh Việt Nam đang nghiên cứu và triển khai nhiều mô hình phát triển đô thị, thương mại và logistics mới.

Việc quy định cụ thể tiêu chí, điều kiện, trình tự thủ tục và cơ chế quản lý được kỳ vọng tạo cơ sở pháp lý rõ hơn cho các địa phương khi nghiên cứu những mô hình này. Đối với đô thị lấn biển, các yêu cầu về quy hoạch, môi trường, sức chịu tải và quyền tiếp cận biển cũng là những vấn đề cần được xem xét đồng bộ trong quá trình hoàn thiện chính sách.